QUY TRÌNH KỸ THUẬT TRỒNG THẢO QUẢ
( AmomumAromaticum roxb)
ĐẶC ĐIỂM, XUẤT SỨ:
Thảo quả thuộc họ gừng, phân bố tự nhiện ở vùng núi cao có khí hậu nhiệt đới ẩm và cận nhiệt đới, thích hợp với các loại đất tốt còn mang tính chất của đất rừng, đã được gây trồng ở các tỉnh miền nam Trung quốc và các tỉnh miền núi phía Bắc nước ta như Hà Giang, Lào Cai.
GIA TRỊ SỬ DỤNG:
1. Giá trị kinh tế:
Hạt thảo quả có hàm lượng tinh dầu 1 – 1,5%, mùi thơm, ngọt, vị nóng cay dùng làm gia vị thực phẩm và làm thuốc chữa bệnh. Ở nước ta năm 2001, giá quả thảo quả khô lên đến 150.000 đồng/ kg, năm 2002 – 2004 có giá trị từ 40.000 – 60.000 đồng/ kg, nhiều hộ gia đình hàng năm thu hoạch 30 – 50 triệu đồng từ thảo quả. Vì vây nhiều địa phương đang coi thảo quả là cây xóa đói, giảm nghèo góp phần phát triển kinh tế xã hội, là cây trồng chuyển đổi xóa bỏ, thay thế cây thuốc phiện ở vùng cao.
Chính vì thảo quả có gía trị kinh tế cao như vậy nên diện tích trồng cây này những năm qua tăng rất nhanh nhưng chủ yếu theo lối tự phát trong dân, nên có rất nhiều cách trồng khác nhau, do đó bên cãnh những diện tích có năng suất, tương đối cao, còn tồn tại các diện tích trồng tự phát có năng suất thấp ( do chưa áp dụng quy trình kỹ thuật).
2. Gía trị y dược:
- Trị đau ngực, đau bung, rối loạn tiêu hóa chướng bụng đầy hơi, trị sốt rét, tiêu chảy, trị hôi miệng và có nhiêu công dụng trong y học khác.
3. Giá trị môi trường:
- Bảo vệ và làm tăng tính đa dạng của rừng
- Bảo vệ rừng, đất rừng và nguồn nước
4. Giá trị về mặt xã hội:
Tạo ra thu nhập thường xuyên cho người dân sống ở rừng: Do đặc thù văn hóa, điều kiện dân trí mà hiện tượng khá phổ biến tại vùng cao là người dân chủ yếu khai thác CLSNG theo cách tự nhiên. Hiện toàn tỉnh có khoảng 2/3 dân số sống tại vùng cao, số người sống nhờ vào nguồn thu nhập từ lâm nghiệp, lâm sản cũng rất nhiều. Điều không thể phủ nhận là đã có hàng nghìn hộ nông dân làm kinh tế giỏi và là hộ giàu tại khu vực nông thôn, vùng cao trên địa bàn hiện nay đều có yếu tố lâm nghiệp giữ vai trò chủ đạo.
Do đây là các vùng núi cao nên người dân sống chủ yếu dựa vào rừng việc phát triển cây LSNG có tác dụng tạo công ăn việc làm và ổn định đời sống cho người dân giải quyết vấn đề xóa đói giảm nghèo ở dân tộc miền núi.
Thảo quả nguồn thu lớn và quan trọng của một số xã và nhiều gia đình ở các tỉnh vùng cao tỉnh Lào Cai, Hà Giang.
Không ít gia đình đã thoát nghèo và trở thành triệu phú, tỷ phú từ trồng Thảo Quả trong rừng nguyên sinh. Có lẽ vì vậy, cây rừng tự nhiên trong những nương Thảo Quả luôn được người dân tự nguyện bảo vệ nghiêm ngặt từ đời này sang đời khác.
ĐIỀU KIỆN ĐẤT ĐAI KHU VỰC TRỒNG THẢO QUẢ:
1. Khí hậu:
Là nơi có khí hậu tương đối mát mẻ, nhiệt độ bình quân từ 15 – 25oc. Lượng Mưa trung bình hàng năm cao trên 2.000 mm/ năm, đỗ ẩm cao từ 85 % trở lên, số giờ chiếu sáng trung bình là 3,93 giờ/ ngày. Đặc biệt là đêm và sáng thường xuyên có sương mù ( Khí hậu từ mát mẻ đến lạnh và có thể là băng giá và mưa tuyết như Lào cai).
Như vậy cây thảo quả có sinh trưởng và phát triển thích hợp ở những nơi có điều kiện khí hậu mát, lạnh quanh năm, có độ ẩm và lượng mưa cao, là cây chịu được giá rét.
2. Đất trồng Thảo quả:
Yêu cầu đất trồng phải tơi xốp, cón có tính chất đất rừng, đất phải giàu đạm và Kali, nhưng nghèo lân. Hàm lượng mùn trong đất nhiều.
3. Độ tàn che nơi trồng thảo quả:
Cây thảo quả là cây ưa bóng, độ tàn che thích hợp từ 60 – 70 %. Và có thể ở dưới lớp cây che bóng cao từ 7 – 10 m là thích hợp nhất (dưới tán rừng)
4. Độ cao nơi trồng:
Thảo quả trồng thích hợp nhất ở những nới có độ cao từ 1.000 – 1.200 – 1.700 m so với mực nước biển là có thể cho năng suất, sản lượng và chất lượng cao nhất.
CÁC BIỆN PHÁP KỸ THUẬT TRỒNG THẢO QỦA
1. Kỹ thuật trồng dưới tán rừng tự nhiên:
Cây thảo quả đòi hỏi điều kiện đất trồng phải tương đói cao, ẩm, mát quanh năm có tầng cây che bóng, nhưng phải thông thoáng ở dưới tán rừng.
2. Kỹ thuật tạo giống: có 2 biện pháp
a. Tạo giống bằng thân ngầm:
- Phần thân khí sinh: Phần trên mặt đất mang bẹ lá và lá, không có măt mầm.
- Phần thân ngầm: Là phần dưới mặt đất mang mắt mầm và là nơi cho hoa, kết quả.
Tuổi cây chọn làm giống bằng thân ngầm tốt nhất là từ 6 -9 tháng tuổi, chọn ở những bụi đã có quả, có năng suất, chất lượng. thời điểm tách lấy giống từ tháng 1 đến tháng 9.Khi tách giống bộ rễ được để nguyên, nếu bộ rễ quá dài thì cỏ thể cắt bớt và nên trồng ngay sau khi tách giống. Nếu chưa trồng ngay thi phải giâm xuống đất ẩm, tốt nhất giâm trong rừng trồng thảo quả, nếu giâm ở người thì phải có giàn che ở mức 70 %. Tiêu chuẩn giống bằng thân ngầm chiều cao từ 60 – 80 cm, có từ 2 măt mầm trở lên. Thân cây phải tươi sống, không bị rập nát. Nếu cây giống quá cao thì chặt bỏ phần ngọn và để lại phần gốc làm giống cao khoảng 60 cm.
b. Kỹ thuật tạo giống cây con từ hạt:
Chọn giống ở những bụi thường xuyên cho quả, quả to và đều, thu hái giống vào tháng 10 – tháng 11 hàng năm. Vườn ươm cây giống nên tạo tại vườn quả là tốt nhất. Nên làm đất vườn ườm trước khi thu hái quả giống. Nếu gieo ươm người rừng thì phải làm giàn che có độ che phủ 70 – 80 %, nơi gieo ươm có nhiệt độ, ẩm độ cao tương đương nơi trồng thảo quả.
Kỹ thuật làm đất vườn ươm: Làm sạch cỏ, cuốc lớp đất mặt sâu khoảng 20 cm, đập nhỏ, lên luống, chiều rộng luống 1 m – 1,2 m, chiều dài luống phụ thuộc vào số lượng hạt gieo và địa hình, chiều rộng rãnh luống 35 – 40 cm, chiều cao luống 15 – 20 cm. Quả giống nếu gieo ngay thì tách bỏ vỏ quả trà sát cho sạch lớp áo sơ của hạt rồi mới gieo.
Xử lý hạt giống: Ngâm hạt giống trong nước ấm khoảng 40 0c (2 sôi 3 lạnh) trong 8 giờ, vớt hạt ra rửa sạch cho vào trong cát ẩm ủ cho đến khi hạt n]ts nanh rồi đem gieo lên luống đã chuẩn bị sẵn, hạt giống có thể không cần xử lý trước khi gieo. Nếu không gieo ngay thi nhất thiết phải ủ cả quả trong đất ẩm, nơi râm mát, tốt nhất là ở trong rừng trồng thảo quả đến tháng 2 -3 năm sau mang ra tách lấy hạt đem gieo.
Kỹ thuật gieo: Rắc hạt đều lên luống sau đó dùng đất nhỏ rắc lên trên lớp hạt sao cho vừa đủ lấp kín hạt giống rồi dùng tay dận nhẹ, đều trên mặt luống giúp cho hạt giống tiếp xúc hoàn toàn với đất.
Mật độ gieo: Nếu trồng bằng cây con giá trần mật độ gieo khoảng 10 x 10 cm/ hạt. Nếu trồng bằng cây con có bầu thì gieo dầy với số lượng 1 kg hạt/ m2 , gieo đến khi hạt nảy mầm cây con cao khoảng 1 cm thì đém cấy vào bầu.
Chăm sóc: Thường xuyên nhặt lá rơi, cành rụng không để cây con bị chèn ép, 15 – 20 ngày làm cỏ phá váng 1 lần, thời tiết khô hanh hàng ngày phải tưới nước đủ ẩm. Đối với cây con có bầu trước khi trồng 1 -2 tháng tiến hành đảo bầu cắt đựt các rễ ăn ra khỏi bầu và phân loại tốt xấu để có biện pháp chăm sóc thích hợp.
Tiêu chuẩn cây con đem trồng: cây con đạt từ 12 -24 tháng tuổi, chiều cao từ 30 – 60 cm, đường kính cổ rễ 0,6 – 0,7 cm, có 5 – 7 lá, cây không bị sâu bệnh.
2. Trồng rừng:
- Phương thức trồng: Thảo quả có thể trồng theo 2 phương thức: Trồng dưới tán rừng tự nhiên và trồng dưới tán rừng trồng (loài cây có tác dụng cải tạo đất).
- Xử lý thực bì: Phát dọn toàn bộ thảm tươi, cây bụi, dây leo, bụi rậm dưới tán rừng. Băm nhỏ cành nhánh rải đầu trên mặt đất giúp chóng phân hủy, tăng độ phì cho đất. Dẫy phát cỏ cục bộ quanh hố trồng đường kính 80 – 10 cm.
- Đào hố và lấp hố: Giống trồng bằng thân ngầm và cây con có bầu kích thước hố đào 30 x 30 x 30. Giống trồng bằng cây con rễ trần đào hố kích thước 20 x 20 x 20 cm. Khi đào hố để riêng lớp đất mặt 1 bên ở phía trên dốc. chặt đựt toàn bỗ rễ cây có trong lòng hố. Đào lấp trước khi trồng 20 – 30 ngày, lấp xuống hố toàn bộ lớp đất mặt nhặt hết rễ cây, sỏ đá. Lấp xong phải cao hơn mặt đất tự nhiên 2 -3 cm.
- Mật độ trồng 1111 khóm ( cây)/ ha ( 3 m x 3 m)
- Thời vụ trồng: Trồng vào mùa mưa ( mùa hè) từ tháng 6 đến tháng 8, có thể trồng vào mùa xuân tháng 2 đến tháng 3, nhưng phải tránh những ngày giá rét.
- Kỹ thuật trồng:
+ Trồng băng thân ngầm: Dùng cuốc khơi rộng moi đất vừa đủ đặt hom cây. Đặt cây đúng giữa hố, nhưng hom thân phải ngiêng 1 góc 25 – 300 so với mắt lấp, lấp đất đầy hố, dùng chân len chặt chắt đất xung quanh gốc, chú ý không lấp đất sâu quá cổ rễ và không làm tổn thương đến mắt mầm.
+ Trồng cây con có bầu và cây con rễ trần:
* Với cây con có bầu: Dung cuóc moi đất khơi rộng lòng hố vừa đủ đặt bầu cây, chiều sấu lòng hố cao hơn chiều cao túi bầu 1 cm. Rạch bỏ vỏ bầu ( nếu vỏ bầu băng nylon), đặt bầu cây thẳng đúng trong lòng hố, lấp đất và lèn chặt.
* Với cây con rễ trần: Dùng cuốc moi đất khơi rộng lòng hố vừa đủ đặt cây con, đặt cây thẳng đúng trong lòng hố, lấp đất lèn chặt, không lấp đất sâu quá cổ rễ.
- Chăm sóc:
Sau khi trồng 2 – 3 tháng tiến hành chăm sóc và trồng dặm. Các năm sau chăm sóc 2 -3 lần / năm. Thời gian chăm sóc vào các tháng 3, 7 11. Lần 1 trước thời điểm ra hoa, lần cuối trùng với thời điểm thu hoạch quả và kết hợp chặt bỏ cây già.
Kỹ thuật chăm sóc: Phát bỏ dây leo, bụi rậm, cỏ dại xâm lấn vun xới đất xung quanh khóm đường kính phụ thuộc vào đường kính bụi. Sau mỗi vụ thu hoạch bón phân gad, tro bếp, phân chuồng hoai và 100 – 200 g NPK/ bụi.
- Phòng trừ sâu bệnh: Thảo quả rất ít sâu bệnh, vỏ quả chín có mùi thơm vị ngọt nên rễ bị chuột phá hoại, vì vây cần thu hái quả đúng thời vụ.
- Thu hoạch và sơ chế bảo quản:
+ Thu hoạch: Giống trồng bằng thân ngầm sau trồng 2 -3 năm bắt đầu cho quả, giống trồng bằng hạt sau 3 -4 năm cho quả, từ năm thứ năm trở đi cây bắt đầu cho thu hoạch sản lượng ổn định.
Vào tháng 9 – 11 khi vỏ quả chuyển sang mầu đỏ thẫm, quả chưa nứt tiến hành thu hoạch. Nếu thu hoạch châm quả sẽ bị nứt làm ảnh hưởng đến chất lượng của hạt.
+ Sơ chế, bảo quản: có 2 phương pháp:
* Phương pháp 1: Thu hía về đem phơi hoặc sấy ngay, trong thời gian sấy thường xuyên đảo, nhiệt độ sấy phải phù hợp với từng giai đoạn sấy. Thường sấy 2 -3 ngày liên tục được 1 mẻ, khi nào vỏ quả có mầu xám đen, nhăn lại thành các vết dọc và 1 lớp phấn trắng phủ bên ngoài là quả đã khô.
* Phương pháp 2: Thu hai quả về cho ngâm vào nước sôi 2- 3 phút rồi vớt ra rải đều cho ráo nước sau đó đem phơi hoặc sấy khô, phương pháp này tốn công nhưng giữ được màu vỏ quả tươi đẹp hơn.
Sau khi quả khô để nguội cho vào túi nylon buộc chặt để trên gác bếp hoặc sàn nhà phơi khô ráo, tránh nơi ẩm mốc. Thảo quả có tinh dầu nóng cay nên ít bị mối mọt. Nếu chưa ban ngay mà cất trữ lâu trong nhà thi thường xuyên phải kiểm tra, khi phát hiện thấy thảo quả ẩm phải mang ra phơi nắng ngay.
ĐỀ XUẤT MỞ RỘNG VÙNG TRỒNG THẢO QUẢ:
Trên cơ sở hướng dẫn kỹ thuật, những đại phương ở các tỉnh miền núi phía Bắc ngoài các tỉnh đã trồng cần nghiên cứu trồng mới ở các tỉnh khác có điều kiện khí hâu, địa hình… có thể gây trồng thử, đặc biệt trú trọng mô hình trồng thử nghiệm dưới tấn rừng tự nhiên và rừng trồng, rừng phục hồi sau nương rẫy, nếu có kết quả thì tiên hành nhân rộng.
Thảo Quả là một cây thuốc có giá trị cao về kinh tế, môi trường cũng như xã hội nên cần phải nâng cao trách nhiệm của người dân đối với công tác bảo vệ các khu rừng tự nhiên, hình thành vùng sản xuất hàng hoá đối với loài cây dược liệu quý là Thảo Quả. . Ngoài ra, đây cũng là hướng phát triển kinh tế năng động góp phần xoá đói giảm nghèo bền vững cho đồng bào các dân tộc vùng cao.
Nâng cao sự hiểu biết của người dân để không bị ép giá, đưa người dân tiếp cận với phương pháp thâm canh, chủ động gieo ươm, nhân giống chất lượng tốt và cải thiện lò sấy, giảm trên 30% về thời gian sấy cũng như lượng củi đốt, đồng thời tăng năng suất, chất lượng sản phẩm thảo quả khô sau chế biến./.
Văn Đạt – trạm khuyến nông Mường La
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét